✦ ยาวไป-สรุปให้ใน 3 ข้อ:
- The Passion–Skill Matrix คือกรอบคิดที่ช่วยจัดประเภทงาน กิจกรรม หรือเส้นทางอาชีพของเรา โดยอิงจากสองตัวแปรหลัก: เราชอบมันมากแค่ไหน (Passion) เราทำมันได้ดีแค่ไหน (Skill)
- สองตัวแปรนี้สร้าง 4 โซน ที่ช่วยให้เราเห็นภาพรวมว่าสิ่งที่ทำอยู่ อะไรเพิ่มพลัง และอะไรดูดพลังเราอยู่
- เมื่อ The Passion–Skill Matrix มาเชื่อมกับ SEL จะไม่ได้แค่ช่วยให้เราค้นหาสิ่งที่ชอบ+เก่ง แต่ช่วยให้เราเลือก “ชีวิตที่สอดคล้องกับตัวตนและหัวใจ” ของเราด้วย!
สารภาพว่าผมเป็นคนหนึ่งที่ติดกับดักของการค้นหา Passion และ Purpose ของตัวเองอยู่เสมอ และมักรู้สึกกดดันตัวเองอยู่บ่อยๆ ว่า “อายุก็เพิ่มมากขึ้นทุกปี… ทำไม “จุดมุ่งหมาย” ของชีวิตยังไม่ชัดสักที!!?”
เมื่อต้นสัปดาห์ผมได้แชร์โพสต์เรื่อง Passion จากวิดีโอของคุณ Jay Shetty ซึ่งแกให้คีย์เวิร์ดที่น่าสนใจมากคือ — คนมักรู้สึกกดดันว่าต้องหาจุดมุ่งหมายให้เจอก่อนอายุ 20, 30 หรือ 40 ปี แต่ความจริงคือ “จุดมุ่งหมายในชีวิต” (Purpose) ไม่ใช่อะไรที่ตายตัวหรือต้องหาให้เจอในช่วงอายุนี้เท่านั้น!! แต่มันคือกระบวนการ สะสมประสบการณ์ใหม่ (Collecting) แล้วค่อยๆ เชื่อมโยงกับประสบการณ์เก่าไปเรื่อยๆ (Connecting)
ถึงแม้โพสต์นั้นจะอธิบายเนื้อหาหลักไปแล้ว แต่ผมยังรู้สึกว่ามันยังไม่สมบูรณ์เท่าไหร่ เนื่องจากมิติของ Quadrant of Potential ที่คุณ Jay กล่าวถึงนั้น มีแง่มุมที่สามารถอธิบายร่วมกับหลักการของ #การเรียนรู้ทางอารมณ์และสังคม (Social and Emotional Learning หรือ SEL) ได้อย่างลงตัว จึงขออธิบายเพิ่มในโพสต์นี้ครับ
Quadrant of Potential คืออะไร?
คุณ Jay Shetty ได้หยิบเรื่องนี้มาเล่าไว้ในวิดีโอที่ชื่อว่า Find Your Life’s Purpose By Doing This ONE Thing ซึ่งผมขอเรียกมันง่ายๆ ว่า Passion–Skill Matrix มันคือกรอบคิดที่ช่วยจัดประเภทงาน กิจกรรม หรือเส้นทางอาชีพของเรา โดยอิงจากสองตัวแปรหลัก:
- เราชอบมันมากแค่ไหน (Passion)
- เราทำมันได้ดีแค่ไหน (Skill)
สองตัวแปรนี้สร้าง 4 โซน ที่ช่วยให้เราเห็นภาพรวมว่าสิ่งที่ทำอยู่ อะไรเพิ่มพลัง และอะไรดูดพลังเราอยู่:
- Growth Zone – ชอบ + ยังไม่เก่ง
- Purpose Box – ชอบ + เก่ง
- Failure Zone – ไม่ชอบ + ไม่เก่ง
- Default Zone – ไม่ชอบ + เก่ง
| Growth Zone ชอบ + ยังไม่เก่ง (Passion but No Skill) | Sweet Spot (Purpose Box) ชอบ + เก่ง (Passion and Skill) |
| Failure Zone ไม่ชอบ + ไม่เก่ง (No Passion and No Skill) | Default Zone ไม่ชอบ + เก่ง (No Passion but Skill) |
แล้ว The Passion–Skill Matrix เชื่อมกับ SEL ได้อย่างไร?
SEL คือ กระบวนการเรียนรู้ (process) เพื่อพัฒนาความรู้ ทักษะ และเจตคติ ผ่านแกนหลัก 5 ข้อ เช่น ตระหนักรู้ในตนเอง (Self-awareness) จัดการตนเอง (Self-management) ไปจนถึงการตัดสินใจอย่างมีความรับผิดชอบ (Responsible decision-making)
กรอบคิดนี้สอดคล้องกับ SEL เพราะ:
- Passion = สัญญาณทางอารมณ์ → ต้องใช้ Self-awareness
- Skill = จุดแข็ง + feedback → ต้องใช้ Self-awareness
- การเลือกโซนที่จะโฟกัส → คือการใช้ทักษะ Responsible decision-making
- การฝึกฝนให้เก่งขึ้น → ต้องใช้ Self-management
สรุปสั้นๆ คือ การใช้กรอบนี้ไม่ได้เป็นแค่การค้นหาสิ่งที่ชอบ+เก่ง แต่เป็นการเลือก “ชีวิตที่สอดคล้องกับตัวตนและหัวใจ” ของเราด้วยครับ!
เจาะลึก 4 โซน: Passion–Skill Matrix คืออะไร และสำคัญอย่างไร?
Q1: Growth Zone : ชอบ + ยังไม่เก่ง
“อะไรที่ฉันอยากเก่งขึ้นเพราะชอบมันจริงๆ?”
โซนนี้คือพื้นที่แห่งการเติมเต็มศักยภาพครับ มันค่อนข้างจะ challenge หน่อย เป็นโซนที่หัวใจเรารู้ว่า “ใช่” แต่ยังต้องพัฒนาเพิ่ม ดังนั้น จุดนี้ต้องใช้ Self-management เยอะมาก เช่น…
- ความมีวินัย
- ความสม่ำเสมอ
- ความพยายาม
- ใจสู้ ไม่ล้มเลิกง่ายๆ
- Growth Mindset
ลองถามตัวเองว่า:
- ฉันอยากพัฒนาสิ่งนี้ไหม?
- รักมันมากพอที่จะลงทุนเวลาไหม?
- ฉันเริ่มตรงไหนได้บ้าง?
สิ่งที่คุณควรทำ → เรียนรู้ทักษะที่เกี่ยวข้องกับความหลงใหลนั้น (เช่น การถ่ายภาพ) เพื่อผลักไปสู่ Sweet Spot (Q2)
Q2: Purpose Box : ชอบ + เก่ง
“อะไรคือสิ่งที่ทำแล้วรู้สึกเป็นตัวเองที่สุด?”
นี่คือจุดที่ความถนัดและความชอบมาบรรจบกันพอดี เป็นพื้นที่ที่ตัวเรา…
- ทำได้ดี
- ทำแล้วรู้สึกดี
- เกิดสภาวะลื่นไหล (flow)
- เติบโตได้โดยไม่เหนื่อยล้าเกินไป
จุดนี้ต้องใช้ “การรู้จักตัวเอง” หรือ self-awareness ใน SEL เพื่อดูออกว่าอะไรเติมพลังเราจริงๆ — not what people expect.
ลองถามตัวเองว่า:
- ทำอะไรแล้วลืมเวลา?
- คนชมเราเรื่องอะไรที่เราก็ชอบทำ?
- เราเป็น “ตัวเองที่สุด” ตอนทำอะไร?
สิ่งที่คุณควรทำ → นี่คือ Purpose Box! พยายามดึงกิจกรรมจากช่องอื่นให้เข้ามาสู่ช่องนี้ให้ได้มากที่สุด
Q3: Failure Zone : ไม่ชอบและไม่เก่ง
โซนนี้ไม่ต้องอธิบายเยอะเลยครับ 😂 เพราะมันคือ…
- ตัวดูดพลังหลัก
- ไม่ถนัด
- ไม่ชอบ
- ไม่ได้พาเราไปสู่เป้าหมายใดๆ
SEL ช่วยให้เรากล้าตั้งขอบเขต และทำสิ่งที่ดีต่อใจตัวเองมากขึ้น ถามตัวเองว่า:
- ฉันจำเป็นต้องทำสิ่งนี้จริงๆ ไหม?
- มีใครทำแทนได้ไหม?
- มันส่งผลต่ออารมณ์และสุขภาพใจฉันอย่างไร?
สิ่งที่คุณควรทำ → จ้างคนอื่นทำ ทำแค่เท่าที่จำเป็น หรือลดความเครียดและเพิ่มพื้นที่ให้สิ่งที่เติมพลัง
Q4: Default Zone : ไม่ชอบ + เก่ง
“ทำได้ดี…แต่ทำแล้วหมดไฟ?”
นี่คือโซนอันตรายของคนทำงานหลายคนครับ เหตุผลหลักที่ทำให้เรายังติดอยู่ที่นี่ เช่น:
- รายได้ดี
- คนอื่นคาดหวัง
- ความเคยชิน
- มันคือ “บทบาท” ความรับผิดชอบ
แต่หากเราเพิ่ม self-awareness มันจะช่วยให้เราอ่านอารมณ์ตัวเองออกว่า:
- ตอนนี้ฉันกำลังรู้สึกอะไร?
- สิ่งนี้สอดคล้องกับคุณค่าฉันไหม?
- ฉันฝืนอยู่เพราะอะไร?
- พอจะลด แบ่งงาน หรือปรับบทบาทได้ไหม?
*ผมไม่ได้บอกว่าโซนนี้แย่นะครับ เพราะบางที Default Zone ก็จำเป็น แต่เราต้องมีเครื่องมือในการรู้ทันใจตัวเองอยู่เสมอครับ หากไม่เช่นนั้น… การอยู่โซนนี้นานๆ มันอาจทำให้เราค่อยๆ สูญเสียตัวตนไปโดยไม่รู้ตัว
สิ่งที่คุณควรทำ → ลด–แบ่งงาน–ตั้งขอบเขต หรือหาวิธีสร้างความหมายและความตื่นเต้นในทักษะนั้น เพื่อผลักดันมันเข้าสู่ “Purpose Box” (Q2)
วิธีเช็กง่ายๆ ว่าเราตกอยู่โซนไหน?
แบบฝึกนี้จะช่วยให้คุณเห็นความจริงใหม่ๆ เกี่ยวกับตัวเองทันที
- ตั้งต้น: เอางานหรือสิ่งที่ทำอยู่มาเป็นตัวตั้ง (ลิสต์ออกมา 5-10 อย่าง)
- เช็ก Passion: ให้คะแนน 1–5
– ฉันตื่นเต้นไหม?
– มันมีความหมายกับฉันไหม?
– ฉันอยากทำอีกไหม? - เช็ก Skill: ให้คะแนน 1–5
– ฉันทำได้ดีแค่ไหน?
– คนอื่นมาขอให้ช่วยเรื่องนี้ไหม?
– ผลลัพธ์ถือว่าดีไหม? - จัดเข้ากรอบ: คะแนน Passion + Skill จะพาไปยังโซนที่ใช่โดยอัตโนมัติ
- สังเกตความรู้สึก
– แต่ละโซนทำให้ฉันรู้สึกยังไง?
– ฉันอยากให้ชีวิตมีสมดุลแบบไหน? - ลองเลือก 1 อย่างในช่อง Growth Zone เพื่อพัฒนาตนเองให้ย้ายไปสู่ช่อง Purpose Box!
- ลองเลือก 1 อย่างในช่อง Default/Failure ที่อยากลด
บทสรุปส่งท้าย
การใช้กรอบคิด The Passion–Skill Matrix มาเชื่อมกับ SEL จะไม่ได้แค่ช่วยให้เราค้นหาสิ่งที่ชอบ+เก่ง แต่ช่วยให้เราเลือก “ชีวิตที่สอดคล้องกับตัวตนและหัวใจ” ของเราด้วย! ดังนั้น อย่าปล่อยให้ความกดดันเรื่องอายุมาขวางกั้นการเติบโตของตัวเราครับ! 😉
Sources:
- Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning. (2020). SEL framework. CASEL. https://casel.org
- Dweck, C. S. (2006). Mindset: The new psychology of success. Random House.
- Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Free Press.
- Duckworth, A. (2016). Grit: The power of passion and perseverance. Scribner.
- Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The psychology of optimal experience. Harper & Row.
